Antibiyotikler Hakkında Doğru Bilinen Yanlışlar

Kış aylarıyla birlikte çocuklarda artan ateş, öksürük ve burun akıntısı, çoğu anne-babayı aynı soruya getiriyor: “Antibiyotik gerek mi?” Antibiyotikler doğru kullanıldığında hayat kurtaran ilaçlardır; ancak yanlış kullanıldığında hem çocuğa zarar verebilir hem de gelecekte işe yaramayacak kadar dirençli mikropların ortaya çıkmasına yol açabilir.

 
Aşağıda, ebeveynler tarafından en sık yapılan 10 hatayı ve doğrularını anlattık.

YANLIŞ: Her Enfeksiyonda Antibiyotik Kullanmak Gerekir!

DOĞRU: Çocuklarda sık görülen soğuk algınlığı, grip gibi üst solunum yolu hastalıklarının ve bronşit ve bronşiolit gibi alt solunum hastalıkların büyük bölümüne virüsler neden olur. Antibiyotikler ise sadece bakterilere etkilidir ve virüsleri öldürmez. Bu nedenle her enfeksiyonda antibiyotikler kullanılmamalıdır. Viral enfeksiyonların spesifik bir tedavisi yoktur. Tedavide çocuğun bol sıvı almasını sağlamak, uygun ateş düşürücü ile ateş kontrol etmek ve destekleyici beslenme ile istirahat esastır.

Viral enfeksiyonlarda antibiyotik kullanımının çocuğa hiçbir faydası olmadığı gibi ishal, alerjik döküntü gibi gibi yan etkilere neden olabilir. Vücuttaki yararlı bakterileri içeren ve bağışıklık sistemi için çok önemli olan mide ve bağırsak florasının da bozulmasına neden olur. Her enfeksiyonda durumda antibiyotik kullanımı çocuklarda gereksiz yere ilaç yüküne ve antibiyotiklere direnç gelişmesine neden olur.

YANLIŞ: Ateş Varsa Antibiyotik Kullanmak Gerekir!

DOĞRU: Antibiyotikler ateş düşürücü değildir. Ateş, vücudun savunma mekanizmasının en önemli parçasıdır. Normalde vücut ısımız ortalama olarak 36,4 ile 37 °C arasındadır. Mikroorganizmaların çoğu ise 39,5°C ‘de aktivitesini kaybedip etkisizleşmeye başlarlar. Vücut bu bilgiye sahip olduğu için etkenin ilk girdiği bölgede ateşi bu seviyeye getirerek vücudu savunmak için harekete geçer. Ateş hem virüslerle hem de bakterilerle olan enfeksiyonlarda yükselebilir. Bu nedenle her ateşli durumda antibiyotik kullanılmaz. Ateşli durumlarda antibiyotiğe ihtiyaç olup olmadığına; çocuğun genel durumuna, yaşına, eşlik eden belirtilere ve muayene bulgularına göre hekim karar vermelidir.

YANLIŞ:  Daha Önce Kullanılan Antibiyotiği Tekrar Kullanmak!

DOĞRU: “Geçen sefer çok iyi gelmişti.” diyerek evde mevcut olan yada dolapta yarısı kalmış  antibiyotik şurubu tekrar kullanmak en sık yapılan hatalardandır. Her yeni hastalık yeni bir değerlendirme gerektirir. Her hastalıkta aynı ilacın verilmesi, hastalığın tanısının gecikmesine, yetersiz ya da gereksiz tedavi alınmasına neden olur. Aynı zamanda  açılan antibiyotik şurupların 10 gün içinde bozulduğu unutulmamalıdır. 

YANLIŞ:  Antibiyotik Tedavisi Çocuk İyileşince Erken Kesilebilir!

DOĞRU:. Genellikle bakterilerle olan hastalıklarda antibiyotiği başladıktan 3-4 gün sonra çocuklar eski enerjik durumlarına dönerler. Bu durumlarda “Çocuk zaten iyi oldu, ilacına devam etmeye gerek yok.” düşüncesi ile tedaviyi yarıda bırakmak yapılan en kritik hatalardandır. Antibiyotik tedavisi ile henüz tam olarak yok edilemeyen bakteriler bu durumda ilaca direnç kazanabilir. Çoğu zaman enfeksiyon kısa süre sonra daha ağır biçimde tekrar başlayabilir. Doktor tarafından çocuğa önerilen antibiyotik tedavisi önerildiği süre sonuna kadar kullanılmalıdır. Tedavi doktor önerisi dışında erken kesilmemeli veya daha uzun süre kullanılmamalıdır. 

YANLIŞ:   Antibiyotiğin Dozu ve Saat Aralığı Değiştirilebilir!

DOĞRU: Antibiyotiklerin dozu doktor tarafından çocuğun kilosuna ve hastalığın ciddiyetine göre ayarlanır. Antibiyotik yan etki yapmasın diye düşünerek önerilen dozdan daha az vermek yada daha hızlı iyileşsin diye daha yüksek doz vermek çok büyük bir hatadır. Aynı zamanda unutulan ilaç dozu yerine çift doz yada daha fazla ilaç vermek de doğru değildir. İlaçlar dozunda kullanıldığında etkili olan moleküllerdir. Yetersiz doz antibiyotik direnci için zemin hazırlarken dozların saat aralıklarına dikkat etmemek de ilacın kan seviyesini bozarak tedaviyi etkisiz hâle getirir. Bu nedenle antibiyotik kullanımında doz ve süre ciddiye alınmalıdır. 

YANLIŞ:  Başka Birine Verilen İlacın İyi Geldi Diyerek Kendinize yada Çocuğunuza Kullanmak!

DOĞRU: “Kardeşinde de aynı hastalık var bu ilaç çok iyi gelmişti” yada “ Komşunun çocuğuna doktor bu ilacı yazmış” diyerek birine düzenlenen reçete başka bir çocuğa kullanılmaz. Her hasta çocuğun hastalığı ve metabolizması farklıdır. Dolayısıyla ilaçların etkileri de yan etkileri de bireysel olarak farklılık gösterir. Her hasta çocuk için bireysel tanı ve bireysel reçete gerektiğini unutmayın.


YANLIŞ: Evde var olan erişkin ilacını çocuğa uyarlamaya çalışmak!

DOĞRU: Evdeki erişkin tabletlerinin yarısını kırarak, kapsülü açıp ikiye bölerek çocuk dozu ayarlamaya çalışmak çok yanlıştır. Çünkü her tabletin içindeki etkin madde eşit dağılmayabilir ve bazı tablet formları uzun salımlı olduğu için çocuklarda etkili ve doğru dozu ayarlamak neredeyse imkansızdır. Çocuklara ilaç kullanmak gerektiğinde çocuğa uygun olarak üretilmiş şurup, süspansiyon veya damla formu tercih edilmelidir. İlaç dozu çocuğun kilosuna göre hesaplanmalı ve kullanmadan önce mutlaka doktora danışılmalıdır.

YANLIŞ: En yeni çıkan ve en güçlü antibiyotik her zaman iyidir!

DOĞRU: Polikliniklerde genellikle anneler “Doktor Bey/Hanım lütfen en güçlü antibiyotiği yazın ki bir daha hasta olmasın.” diye ısrar ederler. Özellikle geniş spektrumlu, daha ağır ve yeni jenerasyon antibiyotikleri gereksiz yere kullanmak hem antibiyotik direncinin gelişimine hem de yan etki riskinin artmasına neden olabilir. 

Antibiyotik kullanırken en doğru yaklaşım işe yarayan en basit ve en dar spektrumlu olanı tercih etmektir. Bir çocuk için en iyi antibiyotik, çocuğun durumuna en uygun olandır.

YANLIŞ: Daha etkili olduğu düşünülerek antibiyotiğin enjeksiyon yani iğne formunu kullanmak için ısrar etmek!

DOĞRU: Antibiyotikler konusunda toplumdaki en yanlış inanışlardan biri de iğne formunun daha etkili olduğu ve hastalığı daha hızlı iyileştirdiğini düşünmektir. Gereksiz yere enjeksiyon formunda antibiyotik kullanmak çocukta ağrıya, doku hasarına ve enjeksiyon bölgesinde enfeksiyona neden olabilir. Ayrıca çocuğun doktor korkusu geliştirmesine ve tedaviden kaçmasına neden olabilir. Doğru olan mümkün olduğu kadar çocuklarda ağızdan antibiyotik kullanmaktır. Ağızdan uygun dozda antibiyotik kullanmak çoğu zaman enjeksiyon kadar etkilidir.

Sonuç:

Antibiyotikler, doğru kullanıldığında hayat kurtaran çok değerli ilaçlardır. Ancak gereksiz yere kullanıldığında, yanlış dozda ve yanlış sürede verildiğinde hem çocuğunuzun sağlığını hem de antibiyotik direnci geliştirerek toplumdaki herkesin gelecekteki tedavi şansını olumsuz etkilemektedir.