Bitki çayları ne kadar sağlıklı?

“Nane, limon kabuğu,

Bir tutam kaynasın

İçine hatmi çiçeği 

Biraz çörekotu katalım

Ha Ha Ha Ha Hapşuuuuu!!!“

Barış Manço’nun bu şarkısı ile geçti çocukluğumuz ve hala zevkle dinlemeye devam ediyoruz. Peki ama bitki çayları her derde deva mı? 

Bitki çayları düşündüğümüz kadar masum olmayabilir. Bu makalede “Bitki çayları kimlerde kullanılır?” “Ne kadar faydalıdır?” “Ne kadar doğaldır?” sorularının cevaplarını bulabilirsiniz. 

Çocuklarda Bitki Çayı Kullanımı

Özellikle bebek ve küçük çocuklarda doğal olarak satılan herşey güvenli ve sağlıklı değildir. Özellikle açık satılan bitki çaylarının hangi şartlarda imal edildiği ve ne tür işlemlere maruz kaldığını bilmek mümkün değil. Bu nedenle özellikle çocuklarda bitki çayları kullanırken çok dikkat etmek gerekir.


0–1 yaş arası bitki çayı kullanmayın!

İlk 1 yaşa kadar geçen dönemde en güvenlisi bitki çaylarını vermemektir.

Neden?

* Çünkü ilk 6 ay bebekler yalnızca anne sütü ya da anne sütüne adapte olan mamaları kullanmalıdırlar. Bu şekilde beslenen bebeklerin su dahil ek bir sıvıya ihtiyacı yoktur. Elbette bitki çaylarına da…

*  1 ila 2 aylık bebeklerin asıl içecekleri de anne sütü, anne sütüne adapte mamalar ve su  olmalıdır. Bu dönemde de bitki çayları mümkün olduğunca verilmemelidir.

* Çünkü aktarlardan alınan, içeriği belirsiz karışım çaylar bebeklerin sağlığı ve besin güvenliği  için uygun değildir.
* Bal içeren bitki çayları dahil hiçbir içecek botulizm riski taşıdığı için 1 yaş altına verilmemelidir.

1 yaş üstü çocuklarda bazı bitki çayları kullanılabilir.
Ancak kullanırken aşağıdaki maddeler dikkat!
* Alerji yoksa ıhlamur, papatya, rezene gibi bazı hafif bitki çayları, az miktarda ve kısa süreli olmak kaydıyla verilebilir.
* Bitki çayları açık, ılık ve şekersiz olmalıdır. veya 1 yaş üstündeki çocukların çaylarına çok az miktarda bal eklenebilir. 

*İçeriği çok karışık, soğuk algınlığı çayı adıyla satılan ürünler kullanılmamalıdır.

* Çocuklarda bitki çayları gün boyu yoğun tüketilmemelidir. Kahvaltıda yada beslenme arasında küçük bir fincanı geçmemek kaydıyla verilebilir.

* Bitki çayları çocuklara her gün düzenli ve çok miktarda verilmemelidir.
* Bitki çayları yada diğer sıvı gıdaların hiçbiri suyun yerine geçemez. Her zaman su tüketimine dikkat edilmelidir.
* İçinde yeşil/siyah çay gibi kafein içeren çaylar çocuklarda kullanılmamalıdır.

  Gebelikte Bitki Çayı Kullanımı

Rahatlatmak isterken riske girmeyin!

Hamilelikte mide bulantısı, halsizlik, uykusuzluk nedeniyle pek çok anne adayı doğal diye bitki çaylarını kullanıyor. Ancak gebelikte vücut fizyolojisi değiştiği için, bazı bitki çayları rahim kasılmalarını arttırabilir, kan basıncı ve kan şekerinde değişiklikler yapabilir ve dolaşım üzerinde farklı etkilere neden olabilir.

Gebelikte hangi çaylar kullanılabilir?

Gebelikte bitki çaylarının bazıları kısmen güvenli kabul edilmektedir. Ihlamur, nane-limon, zencefil gibi bitki çayları ölçülü olmak kaydıyla tüketilebilir. Ancak tüketmeden önce mutlaka doktorunuzdan onay alın. 

Gebelikte kullanılmaması gereken bitki çayları nelerdir?

• Adaçayı: Uzun süre ve yüksek miktarda tüketimi gebelikte önerilmez.
• Detoks, zayıflama, ödem atıcı olarak satılan bitki çayları: Bunlar idrar söktürücü ve laksatif etkileri nedeniyle anne ve bebek için riskli olabilir.
• Karışım hâlinde satılan bitki çayları: İçeriğinde çok sayıda bitki bulunan çayların gebelikte tüketimi önerilmez. Çünkü tek tek her bitkinin gebelikteki etkisini bilmek zordur. Çayın içinde ne kadar karışık içerik varsa, o kadar çok bilinmeyen etki var demektir.
• Çok yoğun yeşil çay gibi kan sulandırıcı etkisi olabilecek ağır bitkilerin çayları kullanılmamalıdır. 

Emzirme Döneminde Bitki Çayı Kullanımı:
Anne ne içerse, bir kısmı süte geçer!

Emziren anneler hem sütlerini artırmak hem de rahatlamak amacıyla için sıkça bitki çayı tüketmeye yönelirler. Oysa doğal olarak tanımlanan her bitki hem anne hem bebek için aynı derecede güvenli değildir.

Emziriken hangi çaylar kullanılabilir?

Ihlamur, papatya, rezene gibi bitki çayları emzirirken kullanılabilir.Sakinleştirici ve gaz giderici etkileri vardır.

Emzirirme döneminde bitki çayı kullanırken dikkat edilmesi gerekenler:

• Genellikle günde 1–2 fincanı geçmeyin,
• Bitki çaylarının açık ve şekersiz olmasına dikkat edin,
• Çayınıza bal koymak istiyorsanız çok az kullanın. 
• Yeni bir bitki çayı tüketmeye başladıysanız bebeğinizde olağan dışı uyku hali, huzursuzluk, döküntü, ishal/kabızlık olup olmadığına dikkat edin. Bu durumlarda derhal tükettiğiniz çayı kesin.

Emzirirken dikkatli kullanılması gereken bitki çayları nelerdir?

• Papatya ve rezene çayları: Bazı bebeklerde gazı azaltırken, bazılarında tam tersine huzursuzluk yapabilir.
• Adaçayı: Emzirme döneminde sık ve çok miktarda tüketilirse süt miktarını azaltabilir. Bu nedenle kısıtlı tüketilmelidir. 
• Yeşil çay, siyah çay, mate çayı: Bu çaylar kafein içerdiği için sizde çarpıntı, uykusuzluk; bebekte de huzursuzluk ve uyku problemleri yapabilir. Bu çayları tüketirken içilen miktara ve içildiği saate dikkat edilmelidir. 
• Süt artırıcı bitkisel çay karışımları: Bu çayların içinde genellikle rezene, anason, kimyon, melisa olduğu için her anne ve her bebek için aynı derecede güvenli değildir. Bu nedenle kısıtlı ve dikkatli tüketilmelidir. Bu çaylar için “Ne kadar çok içersen o kadar süt yapar” anlayışından kaçınılmalıdır.
  
  

Bitki Çayı Kullanırken Dikkat Edilmesi Gereken Genel Kurallar TABLO***

1. Doğal her zaman zararsız değildir. 

2. Bitkilerin de ilaçlar gibi etken maddeleri vardır. 

3. Bitki çaylarının doz, süre ve kişinin özel durumuna göre etkileri tamamen değişebilir.
4. Karışım çaylardan kaçının. Tek bir bitkiyi tercih etmek her zaman daha güvenlidir.
5. Bitki çayını açık ve ılık tüketin. 

6. Su her zaman temel içeceğiniz olsun. 

7. Gebelik yada emzirme gibi özel bir durumunuz varsa mutlaka doktorunuza danışın.

 8. Düzenli kullandığınız bir ilaç varsa tükettiğiniz bitki çayının ilaç ile etkileşime girebileceğini unutmayın. 

9. Yeni bir bitki çayı tüketirken döküntü, huzursuzluk, uyku hali veya sindirim sorunu gibi bir değişiklik fark ederseniz kullanımı hemen kesin.