Emziren Anne Hasta Olursa Ne Yapmalı?

Emzirirken bir anne hastalandığında, hem kendi sağlığı için hem de bebeğine hastalık bulaştırma riski nedeniyle endişe duyulur. Bu süreçte emzirmeye devam etmek, annenin alabileceği ilaçlar ve bebeği korumak için ne yapılması gerektiği konusunda toplum içinde birçok yanlış bilgi vardır. 

Bu yazıda emziren anneler hasta olduğunda ne yapmanız gerektiğini anlatmaya çalıştık.

Emziren anne hasta olursa emzirmeye devam etmeli mi? 

Evet! Dünya sağlık örgütü/WHO ve CDC gibi kurumlar genellikle emzirmeyi devam ettirmeyi öneriyor. Çünkü anne özellikle viral üst solunum yolu enfeksiyonları gibi hastalıkları geçirirken, kendi bağışıklık sistemi tarafından yapılan tüm koruyucu ve iyileştirici antikor ve immun faktörleri anne sütüyle bebeğe geçirir. Emzirmek bu nedenle hem bebeği koruyucu hem de eğer bebek hasta olursa onun enfeksiyonu daha hafif geçirmesine yardımcı olur. Oysa anne enfeksiyon nedeniyle emzirmeyi keserse bebeği bu doğal ve güçlü korumadan mahrum kalacaktır. Unutulmaması gereken en önemli konu, enfeksiyonların anne sütü ile değil, damlacık yoluyla yani öksürük, hapşırık, ve yakın temas ile bulaşmasıdır. 

Hasta anne emzirmeyi sürdürürken nelere dikkat etmeli?

Enfeksiyonlar hasta anneden yakın temas ile geçer bu nedenle bulaş riskini en aza indirmek için şunlara dikkat edin: 

• Ellerinizi yıkayın: Bebeğe dokunmadan önce ve emzirme yada sağım öncesi ellerinizi mutlaka yıkayın.
• Maske kullanın: Öksürük, hapşırık, b akıntısı varsa, bebeğinizle temas etmeden önce mutlaka maske takın. 
• Yakın teması azaltın: Hastayken mümkünse bebeğinizin üst değiştirme, gaz çıkarma, bez değişimi gibi bakımları için hasta olmayan bir yakınınızdan yada eşinizden destek alın. Böylece temas sürenizi azaltırsınız. 
• Her fırsatta dinlenin: Dinlenmek sizin enfeksiyonunuzun daha kolay geçmesini sağlayacak, aynı zamanda bağışıklık sisteminize destek verecektir.  
• Bol sıvı alın: Sıvı alımı üst solunum yolu enfeksiyonlarında en önemli destekleyici tedaviler arasındadır. Bol sıvı almak aynı zamanda sütünüzü de arttırır.  
• Emziremediğiniz zamanlarda sütünüz sağın: Ağır hastalıklarda yada aşırı halsizliğiniz olduğunda direkt emziremiyorsanız sütünüzü sağın ve sağılmış anne sütü ile bebeğinizi beslemeye devam edin..  

Hangi durumlarda emzirme kesilir?

Çok nadir durumlarda emzirme kesilir. Genellikle doğru yaklaşım emzirmeye ara verme şeklindedir. Emzirmeye ara vermeyi düşündüren durumlar da daha çok bazı özel enfeksiyonların varlığında, anneye verilmesi gereken bazı ilaçlar nedeniyle ya da annenin klinik durumunun çok kötü olması, yoğun bakıma alınması yada ağır sepsis gibi hastalıklar geçirmesidir. 

Emzirmenin genellikle kontrendike olduğu (kesilmesi gereken) durumlar şunlardır: 

• Kemoterapi almak yada radyoaktif maddeye maruziyet varsa: Annenin ağır bir kemoterapi alması, radyoaktif maddeye maruz kalması durumunda emzirme kesilir. 
• HIV enfeksiyonu (AIDS) varsa: Çoğunlukla emzirme önerilmez ve anne sütüne adapte edilmiş mamalar ile bebek beslenmeye devam edilir. 
• HTLV-1/HTLV-2 enfeksiyonu varsa : Human T‑lymphotropic virus type 1 (HTLV-1), virüsü insanlarda bağışıklık sisteminin önemli hücrelerinden T lenfositlerini enfekte eden bir virüstür. Bu virüs emzirme yoluyla anneden bebeğe geçebilir. Bu nedenle genellikle emzirmeme önerilir.
• Aktif, tedavi edilmemiş tüberküloz varsa: Henüz tedavi olmamış yada halen aktif enfeksiyonu devam eden anneler bebeğe tüberkülozu bulaştırabilir. Bu durumda anne-bebek ayrılığı gerektirebilir; çoğu rehberde anne tedaviye başladıktan ve bulaştırıcılık azaldıktan sonra devam edilebilir. Bu arada süt sağımı ile besleme planları yapılabilir.
• Herpes simplex lezyonu memede: Lezyon olan memeden emzirme/sağma verilmez; diğer memeden emzirilebilir (lezyon kapatılarak temas önlenir).
• Ebola gibi nadir, yüksek riskli enfeksiyonlar: Bölgesel rehberlere göre.

Önemli: Bu başlıklar “tümü her koşulda kesin yasak” gibi değil; klinik, ülke rehberi ve risk değerlendirmesiyle karar verilir.

Emzirirken ilaç kullanılır mı?

Emziren anneler hasta olduğunda bebeğe geçer korkusuyla ilaç kullanmaktan mümkün olduğunca kaçınırlar. Ancak bu durum bazen annenin iyileşme süreci geciktirerek tedaviyi zorlaştırabilir.

Emzirirken hasta olduğunuzda doktora gittiğinizde reçete yazılmadan önce mutlaka emzirdiğinizi belirtin.Emzirme döneminde ilaç kullanılırken öncelikle anne sütüne düşük düzeyde geçen ilaçlar tercih edilir. Evde kendiniz ilaç kullanmak zorunda kaldığınızda da mutlaka doktorunuza danışınız.

Emzirirken kullanabileceğiniz yada ilaçlar şunlardır: 

Ateş / ağrı kesiciler: Parasetamol (acetaminophen) genellikle ilk seçenektir. İbuprofen de genellikle kullanılabilir. Naproksen ise bazı durumlarda kısa süreli olmak şartıyla kullanılabilir, ancak uzun süreli kullanımda dikkatli olmalıdır.

Soğuk algınlığı, grip ilaçları: Serum fizyolojik burun spreyleri güvenle kullanılabilir. Topikal oksimetazolin içeren burun spreyleri ise kısa süreli kullanıma uygundur. Loratadin, setirizin gibi antihistaminikler de sedasyon etkisi daha az olduğu için lüzum halinde kullanılabilir. Dekonjestanlardan Psödoefedrin süt üretimini azaltabilir; mümkünse kullanmaktan kaçınmak iyi olur. 

Öksürük için kullanılan ilaçlar: Balgam söktürücü vb birçok ilacın yararı sınırlıdır ve sadece destek tedavisinde kullanılırlar. Özellikle Kodein gibi opioid içeren öksürük şuruplarını kullanmaktan kaçınmak gerekir. 

Antibiyotikler: Antibiyotiklerin çoğu emzirme döneminde kullanılabilir. Örneğin Penisilinler, (amoksisilin/klavulanat vb.), Sefalosporinler, Makrolidler (azitromisin vb.), Trimethoprim-sulfamethoxazole (TMP-SMX) gibi antibiyotikler sıklıkla güvenle kullanılabilir. 

Bu ilaçları bebekler de gerektiği halde kullanabilir. Ancak bebeğinizde prematüre doğum varsa, G6PD eksikliği tanısı almışsa, hiperbilirubinemi yani sarılık riski varsa antibiyotikleri kullanırken çok dikkat etmek gerekir. Bu durumlarda doktora danışılması şarttır. 

Antiviral ilaçlar: Oseltamivir yani influenza tedavisinde kullanılan antiviral ilaç genellikle emzirme döneminde kullanılabilir. 

Emzirme döneminde ilaç güvenliği için LactMed (NIH), UKDILAS/SPS (İngiltere) ve ilgili ulusal kılavuzları pratikte kullanabilirsiniz. 

Emzirirken ilaç kullanıyorsanız bebeğinizde nelere dikkat etmelisiniz?

Özellikle yeni ilaç başlanması durumunda bebeğinizde şu belirtilere dikkat edin: 

• Aşırı uyku hali, emmede azalma

• Solunumda yavaşlama
• Olağandışı huzursuzluk
• İshal, döküntü
• Sarılık artışı (özellikle yenidoğanda)